Het orginele document waarop deze tekst is gebaseerd is geschreven door Ton den Ouden.

Foto's maken van deze sport is een specialisme met een eigen benadering. Wij hopen dat de onderstaande tips je kunnen helpen om hier goede of zelfs betere foto's van te maken. Dit is zeker geen fotocursus, dat zou wat te ver voeren. Zie het meer als een verzameling richtlijnen die uit de praktijk gegrepen zijn en waar je naar hartelust van af kunt wijken om speciale effecten te bereiken. Het doel van deze beschrijving is om je te helpen technisch goede foto's te maken van streetbike freestyle rijders. Deze beschrijving is voor iedereen bedoeld, of je nu een eenvoudige automatische camera hebt of een mooie spiegelreflex uitrusting, of je veel ervaring hebt of weinig. Je vindt allicht een bruikbare tip. Je vindt hier geen creatieve ideeen. Daarvoor kun je het best eens een kijkje nemen in de galerij van het DSF, waar veel fraais te zien is.

Weet je niets of vrijwel niets van fotografie, dan is het zinvol om eerst wat te lezen over de basics. Die kunnen je helpen om de rest van de onderwerpen beter te begrijpen : Fotografie voor dummies

Wanneer is een foto technisch goed?

Met de komst van de digitale camera's is het voor de meeste mensen erg eenvoudig geworden om te fotograferen. Je hoeft niet op een plaatje meer of minder te kijken en wat niet goed is, gaat gewoon weg. Maar wanneer is een foto technisch gesproken nou goed? Het antwoord hierop is vrij eenvoudig en luidt grofweg als volgt: de foto is scherp waar dat nodig is en heeft een goede doortekening (zichtbare detaillering) in lichte en donkere partijen en is toch lekker contrastrijk. De kleur is neutraal en heeft een goede verzadiging.

Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan, want dat lukt zelfs de beste professional niet altijd, maar dat is waar we naar willen streven.

Eenvoudige digitale camera's

Sommige camera's kennen al die chique instellingen niet, die hieronder beschreven worden, maar ze zijn dan vaak wel uitgerust met een AE (Auto Exposure) mode of opnameprogramma's. Kijk dan eens of er een sportprogramma bij zit met een snelle sport zoals skien, of hardlopen. De kans is groot dat het met deze instelling beter gaat. Maar waarschijnlijk kan je camera veel meer dan je denkt, dus: RTFM!

Camera instellingen

Op de meeste camera's kun je heel veel instellen. Maar wat is nou echt belangrijk en waar moet je op letten? Onderstaand vind je een aantal instellingen die mogelijk ook op jouw camera te vinden zijn. We hebben ze min of meer gerangschikt in volgorde van belangrijkheid.

Sluitersnelheid

Wil je de beweging volledig bevriezen, of kies je voor een bewogen achtergrond? Dat is een persoonlijke keuze. Welke keuze je ook maakt, beweeg de camera altijd mee met het onderwerp. Zo worden de snelheidsverschillen met je onderwerp tot het minimum teruggebracht en heb je meer kans op scherpe foto's.

belichtingstijd 1/80 seconde, bewogen achtergrond

belichtingstijd 1/1600 seconde, beweging 'bevroren'

Enkele vuistregels als richtlijn: wil je een bewogen achtergrond, begin dan eens te experimenteren met een sluitertijd van ongeveer 1/100 seconde. Een deel van de opnames zal zeker niet scherp zijn, maar dat zal waarschijnlijk weer helemaal goed gemaakt worden door de opnames die wel goed gelukt zijn. Groothoekige objectieven laten in principe langere sluitertijden toe en teleobjectieven vragen om kortere tijden. Maar dit gaat alleen op als we van dezelfde afstand fotograferen!
Wil je de beweging bevriezen om zeker te zijn van scherpe opnames, dan minimaal 1/500 seconde instellen. Als je onderwerp op je af komt en je dus niet kunt meebewegen, dan zijn tijden van 1/1000 tot 1/2000 echt geen overdreven luxe om scherpe foto's te krijgen

Lichtgevoeligheid / ASA / ISO

De lichtgevoeligheid bepaalt hoe veel of hoe weinig licht onze camera nodig heeft om een foto te maken. Vroeger werd dit meestal uitgedrukt in ASA, tegenwoordig heet dat ISO. Beide waarden zijn aan elkaar gelijk. De snelle sluitertijden die we bij deze tak van sport nodig hebben zijn meestal niet te bereiken met de standaard instelling van de lichtgevoeligheid, die vaak op 50, 100 of 200 ISO ligt. Om goede resultaten te bereiken moet de gevoeligheid meestal in de richting van 800 of 1600. Dit is natuurlijk wel helemaal afhankelijk van de lichtomstandigheden. Hoe meer licht, hoe lager de gevoeligheid mag staan. De optimale instelling is eenvoudig te controleren door de gewenste sluitertijd in te stellen en te kijken op welk diafragma je daarbij uitkomt. Kom je te laag uit, dan moet de gevoeligheid omhoog. Iedere verdubbeling van de ISO-waarde levert een halvering van de belichtingstijd op. (b.v. van 1/250 sec. naar 1/500 sec.). Bij sommige camera's is het niet mogelijk om deze waarde in te stellen. Vaak is dan wel een Auto ISO (bij voorkeur te gebruiken) of HI ISO instelling mogelijk. Kies dan voor deze instelling.

Lichtmeting

Een optimale belichting (juiste belichtingstijd / diafragma combinatie) is erg belangrijk. We willen uiteindelijk een goede doortekening van zowel de lichte als de donkere partijen. Hoe voorkom je dat je onderwerp er uitziet als een dikke inktvlek zonder doortekening van de donkere partijen? Tegenwoordig werkt de belichtingsmeting van alle camera's automatisch, maar dat betekent absoluut niet dat het automatisch goed gaat. Het tegendeel ligt eigenlijk meer voor de hand als we daar niet bij ingrijpen. Grotere delen van ons onderwerp zijn vrij donker, terwijl de omgeving meestal lichter is. Met de meeste camera's is het mogelijk om de nadruk van de lichtmeting meer op het centrum van de opname te leggen. Het symbool komt meestal overeen met het onderste symbool rechts. Die instelling geeft voor ons in de meeste gevallen de beste resultaten.

tegenlicht (zie schaduw) geen doortekening in donkere partijen door integraalmeting		tegenlicht, semi-spotmeting, juiste belichting

Diafragma instelling

Iedere lens heeft last van zogenaamde fouten. Hoe duurder de lens hoe minder fouten. Zo eenvoudig is het eigenlijk. Maar zelfs de duurste lens is niet perfect. De meest voorkomende en in het oog springende fout is lichtafval in de hoeken, die daardoor donkerder worden. Veel groothoek objectieven en veel zoomlenzen hebben hier last van. De fouten bij de gemiddelde lens verdwijnen helemaal of grotendeels als je 1 of 2 stops diafragmeert. De scherptediepte die je daarbij krijgt is doorgaans meer dan genoeg voor ons soort foto's.
Maar die scherptediepte (scherpte van voorgrond tot achtergrond) kan een ongewenst effect zijn. Met volle opening krijg je al snel een hele onscherpe achtergrond (en snellere sluitertijden!), maar of je hiermee goed kunt werken zonder storende gevolgen in het eindresultaat wordt dus grotendeels bepaald door de kwaliteit van de lens. Gewoon uitproberen dus.
De meeste zoomlenzen hebben een variabele lichtsterkte. Dat wil zeggen dat de lichtsterkte afneemt, naar mate je verder inzoomt. Dan is het dus niet eenvoudig mogelijk om die twee stops (diafragmawaarden) in te stellen. In dit geval moet je een keuze maken. Een goed compromis is uit te gaan van de lichtsterkte bij de brandpuntafstand die je op dat moment het meest denkt te gaan gebruiken en daar die twee diafragmawaarden bij te tellen.

open diafragma, minimale scherptediepte, lichtafval hoeken		2 stops gediafragmeerd, alles scherp, geen lichtafval

Aperture mode of Time mode ?

De Aperture (diafragma) Mode is vaak een ideale tool bij objectieven met een vaste lensopening. Hieronder vallen alle vaste brandpunten en de betere zoomobjectieven. Je kiest een vast diafragma en laat de sluitertijd bepalen door de camera. Natuurlijk wel even vooraf checken of je voldoende speelruimte hebt. Als de lensopening varieert met het brandpunt (zie voorbeeld hiernaast), zoals met de meeste zoomlenzen het geval is, dan is dit niet de handigste keuze. Je kunt dan beter kiezen voor de Time (sluitertijd) Mode, waarbij je zelf de belichtingstijd kiest en de camera automatisch het benodigde diafragma instelt. Je verliest hierbij wel de controle over de scherptediepte. Maar ook hier geldt: als je vooraf checkt hoe je uitkomt, dan kun je aardig inschatten op welk diafragma je gaat uitkomen.

Scherpstelling

Autofocus, of automatische scherpstelling is een van de zegeningen van moderne camera's, hoewel het toch nog regelmatig mis wil gaan. De sensoren voor de scherpstelling reageren op contrasten rond het centrum van het beeld. Hoe lichtsterker het objectief, hoe beter de scherpstelling zal werken. Als de camera een volgstand heeft (Continuous Autofocus), kies dan voor deze instelling. Zo blijft de scherpstelling het onderwerp volgen, ook als je een serie maakt. Opnames met meer of minder tegenlicht (tegen de zon in) kunnen erg mooi zijn, maar het kan zijn dat de scherpstelling het af laat weten onder deze omstandigheden (te weinig contrast in het onderwerp). Als dat het geval is kun je beter op een vast punt scherpstellen. Als je b.v. foto's maakt van iemand die circles maakt, stel dan scherp op de plek waar iemand het dichtst bij de camera is en diafragmeer 2 stops extra. Daarmee zal het meestal lukken. Het kan ook zijn dat de autofocus van de camera gewoon te traag is voor de snelle motoracties. Ook in dat geval is de beste oplossing om de automatische scherpstelling uit te zetten en scherp te stellen op een punt waar je het onderwerp verwacht en op het juiste moment af te drukken. Ook in dit geval is het veiliger om iets meer te diafragmeren om zeker te zijn van een goede scherpte.

Standpunt t.o.v. de zon

Waar kun je het beste gaan staan met de camera ten opzichte van de zon? Hier begeven we ons al een beetje op het creatieve vlak. Het eenvoudigst is fotograferen met de zon in je rug. Het resultaat is meestal dat je foto zo dood als een pier wordt. Gebrek aan schaduwen maakt een foto al gauw saai. Hieronder een aantal verschillende voorbeelden van andere posities. De moeilijkste is tegen de zon in (tegenlicht), omdat je automatische belichting het meestal laat afweten. Een correctie van een of twee stops (diafragmastappen groter= kleiner getal) zal zeker helpen. Maar in een JPEG opname (zie verderop) zullen de contrasten waarschijnlijk te groot worden, waardoor de doortekening in donkere- of lichte partijen helemaal verdwijnt.

met de zon in de rug krijg je saaie foto's		licht van opzij werkt al veel plastischer.
schuin tegenlicht veroorzaakt lekkere contrasten		puur tegenlicht, het lastigst!

Kleurruimte

Als je de mogelijkheid hebt om de kleurruimte op de camera in te stellen, kies dan voor Adobe RGB. Andere instellingen (standaard meestal sRGB, door profs niet ten onrechte vaak shit RGB genoemd) nemen iets minder ruimte in na compressie, maar het resultaat is meestal ook duidelijk minder goed, zeker als er grote contrasten in het spel zijn. Met dit laatste hebben we in deze tak van sport meestal te maken.

Opslaan als JPEG of als RAW?

JPEG of JPG is een vorm van compressie die het mogelijk maakt meer foto's op te slaan op dezelfde ruimte. Bovendien wordt de camera vaak sneller als je JPEG's schiet. Maar dit comprimeren heeft ook zijn prijs, want het gaat ten koste van de kwaliteit. Hoe meer compressie, hoe meer verlies van kwaliteit. Vaak moet het eindresultaat op een website gezet worden en dan mag de foto niet te zwaar worden. Dus waarom niet gelijk flink comprimeren in de camera? Het lijkt op het eerste gezicht logisch. Maar een sterk gecomprimeerde foto is bijna niet meer te bewerken zonder veel kwaliteitsverlies. En vaak wil je toch nog net even een andere uitsnede maken o.i.d voor je hem op de website zet. Dan is het beter om de compressie op de camera minimaal te houden en de uiteindelijke foto tijdens de nabewerking in het juiste formaat te comprimeren tot een gangbare grootte (meestal 800 x 600 pixels en rond de 150-300 kB).

RAW is een algemene benaming van het opslagformaat. Iedere fabrikant heeft zijn eigen benaming en eigen formaat. RAW is eigenlijk geen foto. Het is niet meer dan een bestand met de waarden van elke individuele pixel op het moment van de opname, aangevuld met opnamedata. De eigenlijke foto wordt pas gemaakt in de PC aan de hand van deze data. Dit in tegenstelling tot alle andere formaten, waarbij de definitieve foto al in de camera omgezet wordt, zonder dat we hier invloed op uit kunnen oefenen. Omdat we de ruwe data beter kunnen bewerken en manipuleren dan een bestaande foto, is het eindresultaat van een RAW opname ook altijd beter. Donkere en lichte partijen kunnen beter gecontroleerd en gecorrigeerd worden, met als resultaat een betere doortekening. Nadeel van dit soort bestanden is dat ze groot zijn (7-15 Mb).

Serie opnames

Maak als het kan altijd een serie. Op deze manier voorkom je dat iemand b.v. juist zijn ogen dicht heeft of net dat handje voor zijn gezicht heeft en heb je meer kans om het juiste moment te pakken. Serieopnames hebben alleen zin als je camera snel genoeg is. Als de camera minder dan 2 of 3 beelden per seconde maakt, kun je beter een enkele opname maken en proberen op het juiste moment af te drukken.

Welke lens kun je het beste gebruiken?

Als je in het luxe bezit bent van een camera met verwisselbare objectieven, dan kun je de keuze van je objectief bepalen aan de hand van de omstandigheden. Soms heb je niet zo veel bewegingsvrijheid en ben je gebonden aan een min of meer vast standpunt. Andere keren heb je alle ruimte van de wereld.
Ben je gebonden aan een vast standpunt en de motoren rijden heen en weer, zoals bij wedstrijden en demonstraties meestal het geval is, dan is een middelzware zoomlens vaak ideaal. Voor een camera met APS opnameformaat (zoals de meeste digitale spiegelreflexen) is een bereik van ca. 45 tot 150mm het meest geschikt.
Heb je veel bewegingsvrijheid of veel ruimte, dan komen alle mogelijke objectieven in aanmerking, zowel zoomlenzen als objectieven met een vast brandpunt. Afhankelijk van het beoogde effect kun je dan van fish-eye tot super telelens inzetten. Onder donkere omstandigheden (binnen) kunnen objectieven met een vast brandpunt beter geschikt zijn, omdat ze meestal lichtsterker zijn dan zoomlenzen, waardoor je toch net die wat snellere sluitertijd krijgt die je nodig hebt.

opname met fish-eye lens		opname met tele-zoom

Nabewerking

Als de foto's gemaakt zijn zit het werk er nog niet op. We moeten eerst onze mooiste foto's uitzoeken en dan de finishing touch aanbrengen.

Uitzoeken

De meeste cameraleveranciers brengen hun eigen software op de markt om foto's te selecteren en te bewerken. Maar deze pakketten zijn meestal erg mager uitgerust. Een goede tool om je beste foto's uit te zoeken is Adobe Pict Bridge. Zeker als je met RAW bestanden werkt, omdat deze direct zichbaar gemaakt worden. Je kunt alle opnames zelfs een rating geven en alleen die rating zichtbaar maken. Erg handig als je veel foto's moet uitzoeken! Dubbel klikken op een opname opent deze zelfs direct in Photoshop. Het nieuwe Light Room van Adobe zou ook wel eens heel interessant kunnen zijn. Als je alleen met JPEG werkt is Ulead Photo Explorer ook enorm handig, maar duidelijk minder veelzijdig. Als het moet kan het natuurlijk ook met explorer in de view mode, maar dan heb je alleen maar de keuze tussen bewaren of weggooien. Ook interessant is Picasa van Google (gratis download, nederlandstalig!), waarmee bovendien verschillende bewerkingen mogelijk zijn. Verder voorziet Picasa o.a. in een upload functie naar een eigen (Google) webspace.

Bewerken

Voor het bewerken van je foto's zijn pakketten als Adobe Photoshop (nu ook als Elements (=light uitvoering) te koop) en Corel Photo Paint eigenlijk het meest ideaal. Deze programma's stellen je in staat om het formaat van de foto's aan te passen (b.v. voor een upload naar een website) en om kleine of grote correcties aan te brengen. Eventueel kun je dit als 'batch' doen (hele serie automatisch in 1 keer), via scripting. Daarnaast is er de mogelijkheid om b.v. allerhande (creatieve) filters te gebruiken en teksten toe te voegen.

Als je de kleurruimte op de camera ingesteld hebt als Adobe RGB, denk er dan aan om dit profiel ook te gebruiken tijdens de nabewerking!

Ruis wegwerken

Een nadeel van een hoge ISO waarde is dat we meer ruis krijgen. Ruis is te vergelijken met korreligheid die we snelle analoge films zagen en is het gevolg van elektronische versterking. Ruis is niet per definitie zichtbaar en storend. Als je een A4 afdruk wil maken van een opname met een hoge ISO waarde, zal de ruis zeker zichtbaar worden, maar in een verkleind plaatje voor de webpagina zal het mogelijk nauwelijks te zien zijn. De meeste editing pakketten hebben hier wel een oplossing voor, maar deze zijn niet erg goed, omdat ze te veel onscherpte veroorzaken.
Er bestaan een aantal echt goede oplossingen om ruis te onderdrukken, zoals Noise Ninja en Neat Image. Het wegwerken van ruis gaat overigens altijd ten koste van de detaillering! Maar dit nadeel valt meestal in het niet bij de kwaliteitswinst die we hiermee kunnen behalen. De pakketten kunnen als plug-in voor o.a. Photoshop gebruikt worden.

ISO 1600 uitsnede 100%, ruis goed zichtbaar		SO 1600 uitsnede 100%, bewerkt met Neat Image kijk mam, geen puistjes meer!

Scherpte verbeteren

Er bestaan ook pakketten die je kunnen helpen om de scherpte te verbeteren. Ook de basis bewerkingspakketten als Photoshop en Photo Paint kennen deze feature, maar die zijn minder goed. Nik Sharpener Pro is een van de betere oplossingen. Als plug-in te gebruiken. Maar dit is eigenlijk alleen bedoeld voor grote foto's die sterk verkleind worden, of voor foto's die in print iets extra's nodig hebben. Een onscherpe foto kun je achteraf nooit meer scherp maken met software! Helaas, want die oplossing zoeken we nog steeds...

Monitor instelling

Last, but not least: hoe is de instelling van je monitor? Je foto's zien er op jouw display misschien geweldig uit, maar hoe zien ze er uit op een andere PC? Dat weet je natuurlijk niet. Vast staat wel dat als jouw contrastinstelling, of je helderheid niet goed staat, je foto's niet optimaal zullen worden. Om dit te optimaliseren moet de monitor eigenlijk gecalibreerd (geijkt) worden. We geven moeiteloos een paar honderd Euro of meer uit voor een lens, maar we willen niet investeren in dit soort tools, terwijl die eigenlijk minstens zo belangrijk zijn. Meer info op: http://www.colorvision.com .

Voor mensen die daar het geld niet voor (over) hebben is er een tussenoplossing. Op de site http://www.fotos24.net/kalibrierung.php vind je een tweetal afbeeldingen die je kunt downloaden. Een voor de instelling van het contrast en helderheid, de andere voor de kleurweergave. Niet zaligmakend, want nog steeds subjectief, maar wel een heel eind in de goede richting en bovenal kostenloos! Als je in het donkere- of lichte deel van de linker foto niets kunt zien, dan is het aan te raden om hier snel iets aan te doen. Leider nur auf Deutsch... jawohl, download schitzel: kalibrierung.pdf

Verklarende woordenlijsten en interessante links:

• Wikipedia
• Canon verklarende woordenlijst
• morguefile (engelstalige fotolessen, heel uitgebreid)